Lokaalantibioticastewardshipbijluchtweginfecties

Acute luchtweginfecties behoren tot de meest voorkomende redenen om een huisarts te consulteren. Deze infecties zijn meestal mild en genezen spontaan. Toch schrijven huisartsen in België in deze situaties nog steeds te vaak antibiotica voor, ondanks de aanbevelingen uit Evidence‑Based richtlijnen. Deze overconsumptie draagt bij aan antimicrobiële resistentie, een wereldwijd prioritair probleem voor de volksgezondheid.

Het veranderen van voorschrijfgewoonten is echter complex: de determinanten zijn talrijk, van de (vermeende) verwachtingen van patiënten tot diagnostische onzekerheden en organisatorische routines binnen praktijken. Daarom was het noodzakelijk om implementatiestrategieën te ontwikkelen die zijn afgestemd op de realiteit van de huisartspraktijk.

Een project dat focust op ondersteuning van huisartsen

Om een meer gepast gebruik van antibiotica in de eerstelijnszorg te bevorderen, werd dit implementatieproject ontwikkeld door een consortium van Domus Medica (coördinatie) en de universiteiten van Antwerpen, Gent, Leuven, Luik en de ULB. De kern van dit project bestond uit een overkoepelende implementatiestrategie: 4 intervisies begeleid door Local Champions (LC) met groepen huisartsen (HA) met als doel optimaal antibiotica voorschrijfgedrag te ondersteunen.

In totaal namen 42 Local Champions (LC) en 388 huisartsen deel. De LC kregen een gerichte opleiding over optimaal antibioticavoorschrijfgedrag, communicatieve vaardigheden, motivatie tot verandering en principes van gedragsverandering. Vervolgens begeleidden zij vier intervisiesessies, met doorlopende ondersteuning gedurende het hele project.

De doelstellingen waren tweeledig:

• de kwaliteit van het antibioticavoorschrijfgedrag van huisartsen (bij luchtweginfecties) verbeteren,
• de zelfzorgcapaciteit van patiënten bij veelvoorkomende luchtweginfecties versterken.

Drie tools om gedragsverandering te bevorderen

Om de intervisies te structureren en de huisartsen te ondersteunen, werden drie tools ontwikkeld:

• De antibioticabarometer, gebaseerd op kwaliteitsindicatoren, die huisartsen elk trimester feedback gaf over de kwaliteit van het voorschrijfgedrag in hun praktijk.
• Een digitale toolkit, met een overzicht van veelvoorkomende barrières en concrete interventies om deze te overwinnen.
• Een actieplan, ontworpen om huisartsen te helpen eigen realistische doelen te formuleren en acties te implementeren die passen bij hun praktijk.

Deze tools bestrijken alle noodzakelijke dimensies voor gepast voorschrijfgedrag: kennis, vaardigheden, organisatie, communicatie en besluitvorming.

Wat het project heeft blootgelegd

De evaluatie toont aan dat onderzochte implementatiestrategie veelbelovend is, maar dat bepaalde aanpassingen nodig zijn om ze op grotere schaal te implementeren.

Enkele belangrijke inzichten:

• Verduidelijk de rol van Local Champions, om hun legitimiteit en betrokkenheid te versterken.
• Vereenvoudig de communicatie en de ondersteunende materialen, onder andere door meer concrete klinische casussen te gebruiken om strategieën voor gedragsverandering te illustreren.
• Versterk de betrokkenheid van huisartsen, via diversifiëring van rekruteringsmethoden, logistieke ondersteuning en meer flexibiliteit voor LC bij het begeleiden van intervisies.
• Stimuleer multidisciplinaire samenwerking, in lijn met de One Health‑benadering.
• Zorg voor continue opvolging, via regelmatige feedback, reflectieoefeningen en het zichtbaar maken van successen.

Een stevige basis

Dit project maakte het mogelijk om een realistische implementatiestrategie te testen, afgestemd op de reële noden van huisartsen en op de geïdentificeerde determinanten van hun antibioticavoorschrijfgedrag. De ontwikkelde tools, de feedback van de deelnemers en de geformuleerde aanbevelingen vormen een solide basis voor een bredere en duurzame uitrol.

Dit project zal worden geïntegreerd in het Nationaal Actieplan “One Health” voor de bestrijding van antimicrobiële resistentie (NAP-AMR) 2026-2030. Van 6 januari tot en met 6 maart 2026 organiseert de FOD Volksgezondheid een openbare raadpleging over het NAP AMR. Zo krijg je de kans om je mening te geven en kunnen wij hier rekening mee houden bij het uitwerken van het definitieve plan.

Praktische informatie

Projectcoördinatie:

Domus Medica

Projectverantwoordelijken:

Consortium onder leiding van Domus Medica, met de Vakgroep Huisartsgeneeskunde & Bevolkingsgezondheid van de Universiteit Antwerpen, het Departement Volksgezondheid en Eerstelijnszorg van de Universiteit Gent, het Academisch Centrum voor Huisartsgeneeskunde van de KU Leuven, het Département des sciences cliniques, Médecine générale et soins primaires et santé van de Uliège en het Département de Médecine générale van de ULB.

Uitvoeringsjaren:

2022-25

Looptijd:

28 maanden

Betrokken beroepsgroep:

Huisartsen